Quickscan: Amerikaanse blokkade Straat van Hormuz
Sinds maandag sommeert de Amerikaanse marine schepen die uit de Straat van Hormuz komen om te keren. Deze escalatie van het conflict lijkt mede bedoeld om China te dwingen zijn invloed in Teheran aan te wenden de Iraanse blokkade op te heffen. Gaat die tactiek werken of heeft het onbedoelde gevolgen? Enkele kanttekeningen.
1) Sinds maandag heeft de Amerikaanse marine enkele schepen die zuidwaarts door de Straat van Hormuz voeren per marifoon opgeroepen om te keren.
2) Er is nog veel onduidelijkheid. Gaat het alleen om schepen die in Iran lading hebben ingenomen of betreft het ook schepen waarvan wordt vermoed dat zij Iran 'tol' hebben betaald om de Straat te mogen passeren? Enkele schepen hebben de Golfregio ongemoeid verlaten.
3) Maar de grote vraag is: gaat de Amerikaanse marine schepen enteren, opbrengen en/of in beslag nemen indien zij de oproep negeren?
4) Een blokkade om een blokkade op te heffen. Het klinkt op het eerste gezicht onlogisch. Maar voor de Amerikanen zitten er enkele voordelen aan deze militaire dwangdiplomatie.
5) Ten eerste wordt het Iraanse regime inkomsten ontnomen; zowel van olie- en gasverkopen als de 'tol' die zij in het strijd met het internationale zeerecht heffen. En dat zonder de Iraanse olie-industrie kapot te bombarderen of een risicovolle actie om Kharg te bezetten. De Amerikanen kunnen op veilige afstand de blokkade handhaven.
5) Ten tweede vergroot het de druk op China (en in mindere mate India) om hun contacten in Teheran aan te wenden om een staakt het vuren op Amerikaanse voorwaarden te aanvaarden en de Straat van Hormuz te openen.
6) China is Irans belangrijkste olieafnemer, maar voor China gaat het om 'maar' zo'n 13% van de totale olie-import. De afnemers zijn vooral private, kleinere raffinaderijen die in Iraanse olie een buitenkansje zien. Staatsbedrijven wagen zich minder aan Iraanse olie. China beschikt bovendien over relatief grote strategische reserves.
7) Als de Amerikanen zich met hun blokkade beperken tot Iraans schaduwvloot of tot schepen die in Iran lading hebben ingenomen, dan zijn de gevolgen beperkt en getarget op Iran, maar ook minder effectief.
8) Gaat men echter ook schepen tegenhouden die Iran 'tol' betalen, dan zijn de gevolgen groter. Iran liet de Straat van Hormuz druppelen. Maar als de Amerikanen nu een extra slot op de deur doen heeft dat effecten voor de Golfstaten noordelijk van de Straat en de wereldwijde energiemarkt. De energieprijzen zullen hoog blijven - niet alleen voor China en India.
9) Als de Amerikanen ertoe overgaan schepen die onder een andere vlag varen te enteren en in beslag te nemen escaleert het conflict verder. Kleine vlaggennaties kunnen daar niet zoveel aan doen. Voor China is dat anders.
10) China vindt dat het al een constructieve rol heeft gespeeld bij het aan de tafel krijgen van de Iraniërs bij de onderhandelingen met de VS in Pakistan. President Trump heeft dat ook erkend. Dat zij nu onder druk worden gezet Trumps zin door te drijven zullen zij als onrechtvaardig ervaren.
11) Beijing kan niet accepteren dat Amerika Chinese schepen lastig valt. Zij staat op het standpunt dat het niet gebonden is aan Amerikaanse (en Europese) sancties op het kopen van Iraanse olie. Landen kunnen zelf beslissen bepaalde olie niet te kopen, maar zij kunnen andere landen niet dwingen dat te volgen, vinden ze in Beijing, tenzij daarvoor een VN-mandaat bestaat.
12) Wat kan China doen? Diplomatiek protest allereerst. Het kan tegensancties afkondigen. Het kan Iran extra steunen, bijvoorbeeld met wapenverkopen, wat de VS nu proberen te voorkomen.
13) Maar het kan ook marineschepen sturen om de tankervloot te beschermen, bijvoorbeeld vanuit de eigen basis in Djibouti. Voor het eerst zouden Amerikaanse en Chinese militairen rechtstreeks tegenover elkaar komen te staan.
14) Voor China zou dit een ongekende stap zijn. Maar er groeit in Beijing het wantrouwen dat deze oorlog helemaal niet primair om Iran te doen is, maar dat de VS er na Venezuela op uit zijn nog een olieleverancier van het bord te slaan om China's economie te torpederen.
15) Als de spanningen oplopen is de kans dat de top tussen Trump en Xi doorgaat eerder kleiner dan groter aan het worden. En dat maakt de kans dat de handelsoorlog opnieuw oplaait groter.
16) Kortom, door de inzet te verhogen lopen de Amerikanen (en de wereld) aanzienlijke risico's.
